در شناخت دين : پيامبر

همان گونه كه گفته شد دين پاسخي است به پرسشهاي اساسي بشر و روشي است براي خودسازي و مسيري است براي رسيدن به خدا . اما آنكه نخستين بار موفق شد به پاسخ اين پرسشها برسد ، خويشتن را آن گونه كه در دين گفته شده بسازد و به خداوند نزديك شود كيست و چه ويژگيهايي دارد ؟ آن كسي كه مدعي است قرائت درست و مطلقي از هستي را در اختيار دارد و راه و روشي بي مانند براي زندگي بشر آورده كه آن را دين نام نهاده كيست ؟ او چگونه موفق به انجام اين امور شده و چه خصوصیاتی دارد؟

چنين شخصي خود را پيامبر مي نامد يعني فردي كه خبر از عالم ناپيدا يا غيب مي دهد و مدعي است آنچه مي گويد از جانب خداوند بر او وحي شده و مطابق با واقعيت است . اما پيامبر پيش از آنكه به مقام نبوت و پيامبري برسد و به اصطلاح مبعوث گردد انساني است همانند ساير انسانها و مانند ديگران زندگي مي كند ، مي خورد ، مي خوابد ، تشكيل خانواده مي دهد و ... . بنابراين رويداد پيامبري اتفاقي است كه در نتيجه تحول روحي يك انسان او را مشمول قاعده بعثت نموده و ماموريت تبليغ دين و هدايت بندگان را برعهده او گذاشته و به مقام نبوت مي رساند .

قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى﴿كهف۱۱۰﴾

بگو من هم مثل شما بشرى هستم ولى به من وحى مى شود

اين رويداد نتيجه سير و سلوك معنوي و دروني شخص پيامبر است كه با جستجوي همان پرسشهاي اساسي آغاز شده و به درك عميقتري از عالم رسيده و آنگاه با تغيير رفتارهاي دروني و بيروني اقدام عملي به خودسازي و تربيت خويشتن نموده و درجات و مقامات انساني را طي نموده و به مقام انسان كامل نايل گشته است . چنين انساني مجموعه اي از صفات نيكو و پسنديده اخلاقي و رفتاري را از خود بروز مي دهد و خود را به صورت محل نمايش اسماء و صفات خداوند در مي آورد . در چنين شرايطي است كه انسان كامل از جانب خداوند مبعوث شده و برانگيخته مي شود .

بعثت حادثه و رويدادي بي همتاست كه فقط پيامبر آن را درك نموه و از انساني واجد ملكات اخلاقي پسنديده و ادراك عميق ، پيامبر مي سازد . بسيارند افراد صاحب ذوق و شريف و مورد احترام مردم اما هيچكدام بعثت را تجربه ننموده اند . چنين حادثه اي سراسر زندگي پيامبر را براي هدف خاصي متاثر نموده و ماموريت مشخصي را براي زندگي پيامبر رقم مي زند . پيامبر ماموريت مي يابد به تبليغ دين و هدايت و ارشاد مردم به سوي خداوند بپردازد . چنين وظيفه اي تنها بر عهده پيامبر گذاشته شده و او تا پاي جان خويش به درستي ماموريت و رسالتش را انجام مي دهد . به همین دلیل پیامبر ناگزیر در اجرای دعوت خویش عاری و مصون از خطا و اشتباه بوده و معصوم تلقی می شود . در غیر اینصورت هیچ تضمینی بر درستی ادعای پیامبر نیست بویژه آنکه رفتار پیامبر الگو و سرمشق مومنان است و عقلا و منطقا رفتار اشتباه نمی تواند به عنوان سرمشق انتخاب شود .

درنتيجه مبعوث شدن پيامبر دو امكان مهم براي او بوجود مي آيد : نخست پيامبر مشمول وحي گشته و خبر از عالم غيب داده و اطلاعات از طريق فرشته وحي به او داده مي شود . ديگر آنكه براي اثبات حقانيت مدعاي پيامبر و دعوت او ، پيامبر مي تواند به اذن خدا معجزاتي را ارائه نمايد . معجزه و وحي دلايل اصلي اثبات ادعاي پيامبري هستند . كاركرد آنها نيز همان دعوت به دين و خداست .

بنابراين شخصيت پيامبر علاوه بر دارا بودن ملكات اخلاقي و ويژگيهاي خاص رفتاري خصوصا عصمت كه او را مورد احترام و پسند مردم قرار مي دهد ، به لحاظ ذهني و عقلي نيز برتري بارزی بر عموم مردم نشان مي دهد . پيامبر از جايي به مشاهده عالم مي پردازد كه ديگران نمي توانند . همه انسانها تحت تاثير چهار نيروي مهم و موثر هستند : نيروهاي طبيعي ، نيروهاي رواني-غريزي ، نيروهاي اجتماعي ، نيروهاي فرهنگي .

تركيب اين چهار نيرو سرشت و شخصيت هر انساني را مي سازد . انسانها چنان مقهور قدرت اين نيروها هستند كه باور نمي نمايند نيرو و قدرت ديگري فراتر از اينها وجود داشته باشد . نيروهاي طبيعي مانند ابر و باد و مه و خورشيد و فلك و ... ، نيروهاي رواني-غريزي مانند خواب ، خوراك ، جنسيت ، آرزوها و ... ، نيروهاي اجتماعي نظير پست و مقام و نيروهاي فرهنگي نظير آداب و رسوم همه انسان را در چنبره خود احاطه نموده و انسان را مطابق تركيبات خود مي سازند . اما هستند افرادي كه با مهار و كنترل اين نيروها خود اقدام به ساختن شخصيت خود مي نمايند . ایشان با کنترل قوا و نیروهای طبیعی،غریزی،روانی،فرهنگی و اجتماعی از هیاهوی عالم ماده و طبیعت فاصله گرفته و سربرآورده و به مشاهده عوالم دیگر هستی می پردازند . برجسته ترين اين افراد پيامبرانند كه از اين نيروها پلكاني ساخته اند براي عروج در عوالم هستي و مقامات انساني . پيامبر در بام هستي تجربه متفاوتي از بودن ، از هستي و از زندگي مي يابد و ماموريت مي يابد تا اين تجربه را با ديگران در ميان گذاشته و اين راه را به سايرين نشان دهد . همانند كوهنوردي كه پس از عبور از مسير سخت و گردنه هاي صعب به قله رسيده و به مشاهده مناظر اطراف مي پردازد و ماموريت مي يابد با هدايت سايرين و عبور آنها از موانع دشوار لذت بودن در قله را با وي شريك شوند .

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا ﴿احزاب۲۱﴾

قطعا براى شما در اقتدا به رسول خدا سرمشقى نيكوست براى آن كس كه به خدا و روز بازپسين اميد دارد و خدا را فراوان ياد مى كند

پیامبر به عنوان ناظر مرجع ، برتر و مطلق در دین تعریف می شود . از اینرو دیدگاه پیامبر از عالم و رویدادهای آن قرائت صحیح و معتبر دینی است . دیگران و پیروان پیامبر می بایست تلاش بکنند تا خود را سازگار و هماهنگ با نظر پیامبر نموده و به الگوي رفتاري و زندگي وي نزديك شوند . پیامبر به عنوان نخستین راهنما در مسیر الی الله قرار داشته و حضور همیشگیش اطمینان خاطر و اعتماد به نفس به دینداران می دهد . به همین دلیل مطالعه زندگی پیامبر و مراجعه دایمی به آن احساس حضور همیشگی را در روح و جان مومنان زنده نگه می دارد .

از اينرو زندگي ديني همان تجربه زندگي و هستي از منظر پيامبر مي باشد . انسان ديندار با الگو گرفتن از پيامبر تلاش مي نمايد همان راه و روشي را در زندگي برگزيند و مسيري را بپيمايد كه قبلا توسط پيامبر انجام شده و پيموده شده است . پيامبر با پيمودن مسير الي الله قبلا مسير را نشانه گذاري نموده و خواص هر موجود و پديده و رويدادي را براي طي مسير مشخص نموده است . واژگاني چون " واجب" ، "حرام" ، "حلال " و ... همگي نشانه گذاري اشياء و رويدادها در مسير الي الله است .به همين دليل انسان ديندار به تجربه مشتركي از هستي با پيامبر مي تواند برسد . مي تواند به همان دركي از هستي و زندگي برسد كه پيامبر رسيده است .